A zašto si ti živ?

Pitanje iz naslova je lajtmotiv i mantra sa kojom je verovatno većina vidno potrešene publike izašla sa predstave Smrt fašizmu: O Ribarima i Slobodi. Predstava Reflektor teatra (nezavisne omladinske pozorišne trupe) je kroz dokumentaristički pristup predstavila slike iz života porodice Ribar – dr. Ivana Ribara i dvojice sinova Ive Lole Ribara i Jurice Ribara. Postupak naracije bi se mogao nazvati fragmentarim ali bi tačnija reč, da budemo ideološki dosledni idejama heroja priče, bila forma referata. Ovaj format prati savršeno uklopljena u tok priče minimalistička scenografija bez jasnih obeležja prostora i vremena, veoma efektni jednostavni (modernistički) kostimi, „plakatski“ socijalistički friz momenti iz „života i borbe radnog naroda“, muzika.
Braća Ribar (Lola i Jurica) stradali su u razmaku od nekoliko nedelja 1943. godine, Lola na Glamočkom polju, Jurica kod Kolašina, vest o pogibiji oba sina njihov otac dr Ivan Ribar primio je od Tita neposredno posle Drugog zasedanje AVNOJ-a kojim je predsedavao.
Predstava Smrt fašizmu: O Ribarima i Slobodi nakon ovog eplioga na početku vraća nam slike iz života porodice Ribar u predratnom periodu, Lolino i Juricino školovanje, interesovanja, aktivizam, način života. Polako publika počinje da sklapa mozaik o prirodi i harizmi koji su ovi mladići imali u predratnom životu Beograda, izuzetno obrazovani, talentovani, hrabri i čvrstih ubeđenja iz skoro pa buržoaskog porodičnog okruženja odrasli u ambijentu dorćolskih salona sa visokim plafonima činilo se da im je njihov privilegovan status bio još veći motiv za aktivizam u ilegalnim krugovima Komunističke partije. Ređaju se slike Lole u logoru u Bileći, izlaska iz logora, Juricini dani studiranja slikarstva, slike iz života omladine u Beogradu u osvit rata, početak Loline velike ljubavi sa kasnije verenicom Slobodom Trajković, politička previranja pred početak rata u Jugoslaviji, martovski prevrat i konačno odlazak u rat i stradanje Slobode u logoru na Banjici.
Glumci (oni lično) povremeno tokom predstave prekidaju narativni tok priče o porodici Ribar kroz svojevsni pozorišni ekvivalent filmskog probijanja četvrog zida gde se direktno publici obraćaju praveći paralelu između priče o porodici Ribar i sopstvenog života, (ne)aktivizma danas, atrofije društva i bazidejnosti, apatije mladih u jednom konfuznom vremenu bez ideologije, smisla, motiva i heroja ponavljajući sami sebi „Zašti si ti živ?“ pitanje koje je dr Ivan Ribar nakon rata postavio jednom Lolinom prijatelju u slučajnom susretu u parku koji je „eto imao sreće pa je ostao živ nakon rata“.
Slika dr Ivana Ribara kako šeta beogradskim parkom i hrani golubove nakon rata, kako postaje svedok neminovnog razvodnjavanja jednog herojskog skoro romantičnog vremena rata i borbe i stvaranja jednog društvenog sistema koje vremenom polako gubi oblik iz one prvobitne „ideje“ koja je bila ideal/motiv njegovim sinovima za koju su spremno dali život. U rutinskim šetnjama parkom u svojoj usamljenosti on se grčevito se drži „priče“ o dužnosti, patriotizmu iz Lolinog poslednjeg pisma koje je pred smrt poslao ocu kada je saznao za smrt brata opravdavajući njegovu žrtvu ali istovremeno i svoju. Publika zna epilog priče o ovom društvu koje će u svojoj konačnoj formi, pred raspad nekoliko decenija kasnije, početi i da se obračunava sa svojim osnivačima relativizirajući istorijske činjenice, borbu protiv fašizma, ideju demokratije, Republike, jugoslovenstva skoro mahnito čupajući table sa nazivima ulica sa imenima heroja uključujući i ime Ive Lole Ribara.
Kako predstava odmiče sve manje publika primećuje referatsku formu, hronološke skokove, naracije glumaca iz sopstvene perspektive i sve polako počinje da se sklapa u mozaik koji veoma jasno vodi gledaoce do veoma emotivno nabijenog kraja priče.
Predstavu je režirala, pisala i osmislila Milena Bogavac u saradnji sa celokupnim timom Reflektor teatra.