Svojom glavom: Potemkinovo selo

Autor: Ivan Kovač

Iako nije ostalo sasvim jasno kolike su bile razmere podvale koju je priredio knez Potemkin kako bi prilikom putovanja carice Katarine Velike po Krimu prikrio tamošnje siromaštvo i zaostalost, izraz Potemkinovo selo uvrežio se kao oznaka opsene, lažnog utiska blagostanja, izrežirane stvarnosti koja je samo naoko dobra i lepa. Navodno, knez je podizao kulise, drvene paravane idiličnih sela ispred kojih su seljaci zadovoljno poslovali, plesali i klicali imperatorki, postavljao vreće napunjene peskom umesto žitom i ogromna stada ovaca zapravo jedno isto stado pomerano duž caričinog puta, sve u nameri da stvori privid naprednog seoskog života.

Klasičan primer Potemkinovog sela, i svakako jedan od brutalnijih, bio je nacistički logor Terezin (Theresienstadt) koji je predstavljao svojevrstan kamp za pokazivanje. Tokom inspekcija Crvenog krsta, i u propagandnom dokumentarnom filmu „Jevrejska samouprava u Terezinu“ (ili „Firer poklanja grad Jevrejima“), nacisti su nastojali da namagarče međunarodnu javnost. Terezinski geto je prikazivan kao „gotovo normalno mesto za život“ sa kafeima, bankama, parfimerijama, igralištima, školom, čiji pomodno obučeni stanovnici posećuju kulturne i sportske priredbe itd. Stvarnost je, međutim, bila drugačija: od 144 hiljada logoraša, u samom getu umrlo je ili ubijeno 33 hiljade, dok je 88 hiljada deportovano u logore smrti.

Danas mediji, pre svega politički i ekonomski marketing, predstavljaju vodeći način podizanja Potemkinovih sela, odnosno manipulacije i falsifikovanja manje ili više nepoželjne stvarnosti.