Gradski muzej: Postavka antičkih gema i kameja iz Narodnog muzeja u Pančevu
Gradskom muzeju u Bečej do kraja ove nedelje građani mogu da pogledaju jedinstvenu izložbu pod nazivom „Mnemoneye/Memento/Seti me se“ – dragocenu zbirku gema i kameja Narodnog muzeja iz Požarevca.
Autorka ove izložbe je muzejski savetnik i arheolog Teodora Branković koja je pripremila ovu postavku za gostovanje u drugim muzejima. Ova izložba kod nas broji 51 eksponat uglavnom od poludragog kamena ahata, kao i neke eksponate koji su izrađeni od staklene paste. U Gradskom muzeju u Bečeju postavljn je deo antička zbirka Narodnog muzeja u Požarevcu (NMP) koji čuva značajan fond od 107 gliptičkih predmeta, koji obuhvata 85 gema i 22 kameje.
Veći deo ovog materijala potiče sa lokaliteta u regiji Braničeva, prvenstveno iz Viminacijuma, ali i iz Lederate, Municipijuma i Marguma. Zbirka pruža uvid u visok stepen zanatskog umeća, religijski život i društvene vrednosti u periodu od 1. do 4. veka naše ere.Analizom kvaliteta ove zbirke može se pretpostaviti da je tokom navedenog perioda postojala lokalna gliptičke radionice u Viminacijumu ali istovremeno u ovoj zbirci ima i luksuznih uvezenih predmeta iz velikih centara poput Rima i Aleksandrije.
Gliptika predstavlja umetnost rezanja i obrade poludragog kamenja
Geme su predstave, oblici urezani u kamen i prvenstveno su imale utilitarnu funkciju kao pečati, kasnije su postale deo nakita. Izrađivane su uglavnom od jednobojnog, poliranog kamenja. Kameje su predstave koje su izvedene reljefno, najčešće u višeslojnom kamenju (ahat, oniks) tako da figura i osnova budu u različitim bojama. Od samog početka imale su isključivo ukrasnu i estetsku funkciju kao luksuzni nakit.
Poludrago kamenje koje se koristilo za izradu obe ove vreste nakita su ahat, karneol, ametist, gorski kristal, jaspis (žuti i crveni), kalcedon i opidijan.Pored ovih manji deo zbirke su i vitreje koji su izrađeni od staklene paste. Staklena pasta (Vitreja) je jeftinija alternativa prirodnom kamenu.
U zbirci se nalazi 5 kameja izrađenih od prozirnog stakla. Kameje od staklene paste često su livene u kalupima, koristeći negative sa novca kao uzore.
Predstave na ovim gemama i kamejama reflektuju složen ikonografski repertoar rimskog doba. Mitološka bića i božanstva su najzastupljenija tema i često su rađena po uzoru na monumentalne skulpture. Najčešće se na kamejama i gemama mogu naći predstave Jupitera na prestolu sa orlom i Viktorijom, Minerve u ratnoj opremi sa štitom i kopljem, Apolona, Dijane u lovu, Merkura, Asklepije u pratnji Higije ili Epone zatim Fortune sa rogom izobilja i kormilome, Viktorija, Nemeza, Serapis i Eros….
Značajan deo zbirke su i portreti i vladarska ikonografija
Najstarija kameja u zbirci iz prve polovina 1. veka je predstva Agripine Starije koja je izuzetno urađena od troslojnog ahata, u ovoj zbirci je nejverovatnije uvezena, nije iz lokalne radionice. Gema sa preciznim portretom vladara predstavlja Cara Galijena (3. vek), interesantna je i kameja na kojoj je predstavnjena carica Julija Paula, sa specifičnom frizurom…
Zbirka sadrži i predmete sa hrišćanskom simbolikom, poput geme sa predstavom dve ribe koje flankiraju krst, što ukazuje na transformaciju religiozne svesti u kasnoantičkom periodu.
Deo zbirke su i Gryllo teme koje obuhvataju groteskne prikaze i karikature. U rimskom periodu ove predstave su korišćene kao amuleti za zaštitu od zla. Primeri iz zbirke uključuju složene figure koje spajaju elemente delfina, satira, ptičjih glava i vučjih njuški.Zbirka gema i kameja Narodnog muzeja iz Požarevca predstavlja nezaobilazan izvor za proučavanje antičke istorije umetnosti na tlu Srbije.
Kroz ove minijaturne predmete moguće je pratiti razvoj religijske misli, evoluciju modnog stila (posebno frizura na portretima) i ekonomsku snagu antičkih gradova u Braničevu.
Preciznost izrade na ograničenoj površini kamena potvrđuje izuzetnu umešnost antičkih gravera i neprolaznu estetsku vrednost ovih predmeta.
