Gradski muzej Bečej: Naučni skup „Dinastija Karađorđević i spomeničko nasleđe“

U Gradskom muzeju u Bečeju je prošle nedelje održan naučni skup koji je posvećen legatu, materijalnom, umetničkom i arhitektonskom nasleđu srpske dinastije Karađorđević. Ovaj međunarodni naučni skup podržalo je i Ministarstvo kulture.

Dvodnevni skup pod nazivom „Dinastija Karađorđević i spomeničko nasleđe“ održan je u maloj sali Gradskog muzeja Bečej 17-18. oktobra 2024. godine i sa ciljem obeležavanja obeležavanja 100 godina od postavljanja spomenika Kralju Petru I Karađorđeviću u Bečeju.

Projekat je u prostoru muzeja okupio najeminentnije stručnjake iz oblasti nacionalne istorije XIX i XX veka, kako iz Srbije, tako i iz zemalja regiona, koji su stručnoj i široj javnosti predstavili najnovije rezultate istraživanja o periodu vladavine dinastije Karađorđević sa posebnim osvrtom na sudbinu skulptura i spomen obeležja posvećenih vladarima ove dinastije. Na programu je bilo čak 25 interesantnih referata iz oblasti istorije, arheologije, etnologije, istorije umetnosti, konzervacije i arhitekture. Vladari iz dinastije Karađorđevića, kao ktitori, donatori i osnivači, imali su presudnu ulogu u kreiranju koncepcije nacionalne kulture novovekovne Srbije, a kasnije i Kraljevine Jugoslavije. Arhitektura, nauka, umetnost i književnost bile su pod direktnim uticajem ove vladarske kuće.

“Ovaj skup smo organizovali u duhu nekoliko nekoliko važnih jubileja. Prvenstveno ove godine se navršilo 220 godina od pokretanja Prvog srpskog ustanka pod vođstvom Đorđa Petrovića Karađorđa. To je bio neki početak borbe za oslobođenje srpskog naroda od Otomanskog carstva i time je utrt put za konačnu nezavisnost u novovekovnoj srpskoj istoriji. Drugi jubilej je 90 godina od atentata na kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića u Marseju. I poslednji jubilej, nama za lokalnu istoriju najznačajniji je to što se ove godine navršava 100 godina od prvog postavljanja spomenika kralju Petru. Prvog decembra je spomenik postavljen i ove godine ćemo taj datum obeležiti na prigodan način.“- rekao je ovim povodom kustos istoričar Gradskog muzeja Nemanja Karapandžić.

Karađorđevići su bili srpska kraljevska dinastija. Osnivač ove kraljevske dinastije bio je Đorđe Petrović, poznatiji u narodu kao Karađorđe, koji je 1804. godine podigao Prvi srpski ustanak protiv Otomanskog carstva. Tokom Drugog srpskog ustanka 1815. godine vođstvo preuzima Miloš Obrenović. U periodu od 1842. do 1858. godine na vlast dolazi knez Aleksandar, Karađorđev sin. Ipak, posle 1858. godine na Svetoandrejskoj skupštini na vlast se vraća Miloš Obrenović, i njegovi naslednici ostaju da vladaju sve do 1903. godine. Posle Majskog prevrata i atentata na poslednjeg vladara dinastije Obrenović kralja Aleksandra i njegovu suprugu, Skupština 1903. godine odlučuje da Petar Prvi Karađorđević preuzme presto. Kralj Petar Prvi 1914. godine predao je vlast svom sinu Aleksandru I Karađorđeviću koji je poznat i kao kralj ujedinitelj, zbog ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca. Posle ubistva kralja Aleksandra 1934. godine, na vlast je došao njegov sin kralj Petar Drugi Karađorđević. Nakon Drugog svetskog rata monarhija je ukinuta u SFR Jugoslaviji.

U Bečeju je 1924. godine prvi put postavljen spomenik kralju Petru Prvom Karađorđeviću u vidu stojeće statue visine 260 santimetra isklesane u bračkom mermeru. Autor spomenika bio je zemunski vajar Milan Nedeljković. Postament je tada prvobitno bio visine pet metara sa motivima pobede srpske vojske u dva balkanska i u Velikom ratu na sve četiri strane. Godinu dana kasnije podignuta je bila ograda oko spomenika koja je bila delo lokalnog kamenoresca Karolja Vajgnera. Spomenik je teško oštećen tokom Drugog svetskog rata za vreme mađarske okupacione vlasti a novi je postavljen 1991. godine. Njegova restauracija ponovo je izvedena je 2018. godine. Restauraciju ovog spomenika, koji je nekoliko puta bio skoro u potpunosti devastiran i čak jedno vreme je stajao na trgu bez glave, finansiralo je Ministarstvo za rad, boračka i socijalna pitanja.

„Ovaj današnji skup za Gradski muzej u Bečeju je veoma važan jer je prvi skup ovog karaktera koji je održan u našem muzeju. Imali smo prošle godine i skup arheologa u nekom manjem obimu koji je bio više regionalnog karaktera, bio je više posvećen ovom prostoru Bačke. Ovaj skup danas je republičkog i međunarodnog karaktera. Veoma smo zadovoljni sa organizacijom i sa odzivom učesnika, čak smo u jednom trenutku imali i više učesnika i posetilaca nego što je naša mala sala u mogućnosti da primi. Iako muzej trenutno i dalje nema mogućnost da koristi veliku salu mi se trudimo da i u ovim limitiranim uslovima sve to nadomestimo u svom stručnom radu i nastavimo sa nekim našim većim i ambicioznijim planovima. Nadamo se da je ovaj skup tek prvi u nizu koji ćemo u budućnosti organizovati.“ – rekao je direktor Gradskog muzeja Akoš Tojzan.