Gradski muzej Bečej: od 16. jula izložba „Narodno graditeljstvo Mađara u srednjem Banatu“

Izložbom pod nazivom „Narodno graditeljstvo Mađara u srednjem Banatu“, autora Branislava Milića – etnologa Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin, predstavljena je mađarska nacionalna zajednica, koja je poput drugih manjinskih zajednica u Vojvodini uspela da sačuva svoj nacionalni identitet, negujući sopstveni jezik, folklor i narodnu tradiciju.

Dok je na polju duhovne kulture taj identitet zadržao prepoznatljivost i izvornost, u materijalnoj kulturi, naročito u oblasti stanovanja evidentni su međusobni uticaji Mađara i slovenskih naroda, pre svih Srba, kao posledica kulturnih dodira, do kojih je zasigurno dolazilo tokom dugog zajedničkog istorijskog prisustva, kako na teritoriji današnje Vojvodine, tako i na pojedinim oblastima teritorije današnje Mađarske, misleći pri tom pre svih na Veliku ravnicu Alfeld. Gotovo identični geografsko-klimatski i drugi uslovi na pomenutim prostorima imali su uticaja na kulturu stanovanja, izraženu kroz sličan način gradnje kuća i izbor materijala od kojih su građene, ali je presudan uticaj na formiranje univerzalnog, tradicionalnog panonskog tipa kuće imala vlast, koristeći pre svega iskustva graditeljske prakse autohtonih, prethodno pomenutih naroda.

Prikazom graditeljskog fonda Mađara u regiji Srednjeg Banata, stručna i šira javnost, a posebno školska omladina imaće priliku da se upoznaju sa vrednostima graditeljskog nasleđa koje još uvek postoji u selima u kojima živi mađarska nacionalna manjina, a prateći katalog predstavlja dokumentarnu zabelešku o stanju tog nasleđa krajem druge dekade XXI veka. Upoznavanjem i sa drugim momentima iz istorije ove nacionalne zajednice, više ćemo uvažavati i poštovati ne samo njene kulturno-istorijske vrednosti već i čitav mađarski narod, što zapravo i jeste poruka ovakvih programa.

Sadržaj izložbe prati štampani katalog na srpskom i mađarskom jeziku i makete pet kuća i jedne okućnice sa graditeljskim odlikama, karakterističnih za Mađare u srednjem Banatu. Makete su izradili učenici treće godine srednje Elektro tehničke škole „Nikola Tesla“ Zrenjanin

Autor izložbe Branislav Milić po zanimanju je dipl. etnolog, a zaposlen je od 2004. godine u Zavodu za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin kao Viši konzervator-istraživač. Pored redovnih poslova na istraživanju, evidentiranju, proučavanju, valorizaciji i reviziji narodnog graditeljstva, industrtijskog, tehničkog, a posebno hidrotehničkog nasleđa na području srednjeg Banata, izuzetno je aktivan na prezentaciji istih. Autor je brojnih izložbi i kataloga, izlažući u zemlji i inostranstvu.

Realizaciju programa omogućili su: Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije, Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama i Grad Zrenjanin.

Izložba je postavljena u salonu Gradskog muzeja u Bečeju.

“Ova izložba ima za temu graditeljstvo u Banatu ali se može napraviti i jasna analogija sa ovdašnjim našim Bačkim graditeljskim i kulturnim nasleđem. Arihtektonsko i graditeljsko nasleđe i kultura uopšte na ovim našim prostorima je skoro ista ili slična za sve nacionalne zajednice u ovom delu Vojvodine. Ova izložba pokriva period od sredine 18. veka, nakon potpisivanja Požarevačkog mira kada su se ustalile granice na Savi i Dunavu, između Austrijskog carstva i Osmanske imperije, Banat je do tada bio pod Turcima. Nakon toga polaku kreću ta planska naseljavanja različitih naroda na tom prostoru, između ostalog i Mađara. Izložba prati graditeljski period na tom području sve do početka 20. veka i to uglavnom kroz formu ruralne arhitekture, sela i salaše, objekte koje koriste zemljoradnici, zanatlije. Ova izložba ne pokriva gradove, palate i sl. Na izložbi su izložena 33 panoa sa informacijama, fotografijama i 6 maketa koje su izradili učenici srednje škole „Nikole Tesla“ iz Zrenjanina. Svaka maketa prikazuje drugačiji tip naseobina i kuća koje su se gradile u tom periodu. Izložba pokriva tu specifičnu vrstu graditeljstva, trščare, zemunice poluzemunice, salaških kuća sa gongovima, sa paorskim pećima, đermom, ukrašene specifičnim simbolima sunca i cvetnih motiva. Izložba nije velikog obima ali svakom posetiocu može da približi na neki način kako su ljudi živeli u tom vremenu.

Ova izložba bez obzrira što se radi o Banatu jeste veoma atraktivna i za sam Bečej koji je multinacionalna sredina, posebno za naše sugrađane koji pripadaju ovoj nacionalnoj zajednici. Na ovoj izložbi posetioci će imati mogućnosti da još nešto nauče o kulturnim uticajima mađarske nacije na ovom području ali i na području celog Potisja. Kroz ovu izložbu dobiće jasnu sliku koliko je velik uticaj Mađara bio i ostao za stvaranje ove naše moderne Vojvodine kakvu je mi danas imamo. Autor je kroz arhitektonsko nasleđe uspeo da provuče i tu priču o negovanju i dobrog suživota različitih nacija na ovom području, o toleranciji što je suština zajedničkog života u Vojvodini. Ovo graditeljsko nasleđe zbog kulturnih uticaja koje su svi ti narodi imali jedni na druge nije samo ograničeno na mađarsku nacionalnu zajednicu, sve te elemente arhitekture iz perioda koji pokriva ova izložba možemo da vidimo i u arhitekturi i graditeljstvu kod drugih naroda ovde u Vojvodini. Svi ti uticaji su isprepletani, tu se mnogo toga uzimalo, pozajmljivalo, kopiralo. To je to ogromno bogatstvo Vojvodine.

Mi smo otvaranje ove veoma atraktivne izložbe u našem Muzeju, na žalost malo drugačije zamislili ali to nije moglo da se u ovim uslovima realizuje. Zamislili samo da napravimo veoma efektan događaj sa mađarskom muzikom i sa kulinarskom specijalitetima. Ipak otvorili smo je za građanstvo, ostavili smo da ljudi mogu da je pogledaju, naravno pridržavajući se svih mera zaštite i boravka u zatvorenom javnom prostoru. Od ove nedelje uvodimo i dvokratno radno vreme da bi omogućili našim sugrađanima da vide izložbu a da se istovremeno ne stvaraju gužve, da građani imaju dovljno vremena da sve pogledaju, pročitaju.“ rekao nam je kustos istoričar Gradskog muzeja Nemanja Karapandžić