Gradski muzej: Otvaranje izložbe „PRO LIBERTATE”
Ostava novca Franje II Rakocija iz zbirke Gradskog muzeja Bečej
U Gradskom muzeju u Bečeju biće otvorena 26. marta izložba pod nazivom „Pro libertate“ – Ostava novca Franje II Rakocija autora Raška Ramadanskog. Predmet ove izložbe je numizmatički nalaz iz vremena Franje II Rakocija, vođe mađarskog ustanka s početka 18. veka. Autor Raško Ramadanski koristi ovaj novac kao prozor u prošlost, objašnjavajući njegov značaj kroz prikaz novca kao istorijskog dokumenta i kultnog predmeta.
Publikacija autora Raška Ramadanskog koja prati izložbu detaljno osvetljava period mađarskog ustanka s početka XVIII veka (1703–1711), poznatog kao Rakocijeva buna, kroz prizmu kovanog novca sa natpisom „PRO LIBERTATE” (Za slobodu). Ostava iz Bečeja, koja sadrži 68 bakarnih poltura, predstavlja jedini dokumentovani nalaz ove vrste u Srbiji.
Osim numizmatičke vrednosti same zbirke novce, dokument koji prati ovu izložbu istražuje duboke društveno-političke posledice sukoba između pristalica nezavisne Mađarske (kuruca) i Habzburške monarhije (labanaca), sa posebnim osvrtom na tragične srpsko-mađarske odnose i vojne prekretnice poput Bitke kod Sente i Bitke kod Trenčina, formiranje Potisko-pomoriške vojne krajine, naglašavajući razlike u političkim putevima srpskog i mađarskog naroda tog doba. Izvor istražuje uspon i pad kuručkog pokreta, tešku sudbinu stanovništva u Bačkoj i ulogu znamenitih ličnosti kao što je Jovan Popović Tekelija. Pored istorijske hronologije, rad osvetljava i razvoj samog Bečeja, koji je iz pograničnog utvrđenja izrastao u značajan regionalni centar.
Ova izložba predstavlja spoj arheologije, numizmatike i nacionalne istorije, čuvajući sećanje na kompleksnu baštinu pograničnih oblasti. Franja II Rakoci (1676–1735) predstavljen je kao ključna figura mađarske istorije, obnovitelj državnosti i rodonačelnik savremenog nacionalnog identiteta. Franja Rakoci bio je sin transilvanijskog kneza Franje I i Jelene Zrinske.
Odrastao u porodičnom okruženju sa snažnim antihabzburškim sentimentom. Tokom Ustanka od 1703. do 1711 Rakoci je organizovao plemstvo i seljaštvo (kuruce) protiv carske vlasti, koristeći zauzetost Habzburga u Ratu za špansko nasleđe.
Pokret je imao značajnu podršku Francuske. Nakon poraza kod Trenčina (1708) i Satmarskog mira (1711), sklopljenog protivno njegovoj volji, Rakoci se povlači u Poljsku, a zatim u Tursku, gde i umire. Dok su Mađari težili nezavisnosti, Srbi su ostali lojalni Habzburzima, braneći svoje privilegije. Obe strane počinile su teške zločine. Zabeleženo je da su Rakocijevi ustanici pobili većinu stanovnika Sente i Martonoša, dok su srpski graničari iz osvete opustošili Kečkemet. Bačka je tokom sukoba potpuno zapustela, što je dokumentovao i sam Rakoci 1704. godine, navodeći da „za dve nedelje hoda nije mogao ništa naći za hranu”. Ove rane ostale su nezaceljene sve do revolucije 1848. godine.
