Promocija knjige dr Borisa Stojakovskog „Car Jovan Nenad“

U Gradskom muzeju Bečej je pred prilično brojnom publikom predstavljena knjiga o jednoj od najzanimljivijih istorijskih ličnosti sa ovih prostora. O knjizi “Car Jovan Nenad, život, delo i nasleđe Crnog čoveka“ govorio je sam autor, istoričar Boris Stojkovski koji je publici pored same ličnosti iz naslova knjige predstavio i proces istraživanja materijala za knjigu. Da bi došao do pravih podataka i uspeo da ih isfiltrira od legendi i političkog tumačenja, nacionalnih mitova bio je potreban dugogodišnji rad na prikupljanju istorijske građe od lokalnih izvora do izvora iz cele Evrope. Ličnost cara Jovana Nenada je, pokazalo se, bila u tim prilično istorijski burnim vremenima 16. veka kada su se u Evropi formirale države ili bar neki početni oblici pojedinih država i još uvek vojevale bitke između veleposednika i lokalnih vladara, veoma upečatljiva bez obzira na to što je sama „vladavina“ cara Jovana Nenada bila veoma kratka. Bilo je to i vreme kada još uvek na istorijskoj sceni imamo srednjevekovni manir formiranja nacionalnih mitova pa je istorijska građa o Jovanu Nenadu obilovala tim konstruktom legende o Crnom čoveku koja je u okviru istorijskog postupka istraživanja morala biti raščlanjena.

Car Jovan Nenad je bio samozvani srpski car poznat i kao Crni Jovan, Fekete Ivan, Černi Jovan (i u popularnoj kulturi čak King John of Serbia) čije se kratkotrajno carstvo može tumačiti kao početak formiranja Vojvodine kao geopolitičkog pojma. Naime, nakon Mohačke bitke (1526. godine) kada je Ugarska kraljevina podeljena na tri dela, negde između toka Dunava i Tise pojavio se na čelu jedne velike čete Jovan Nenad kao vođa, nepoznatog porekla i bez „titule“ ubrzo je sa, u jednom momentu čak 15.000 vojnika zauzeo celu Bačku, deo Srema i Banata i proterao Turke na kratko sa tog prostora. Zauzeo je Suboticu, i tu smestio prestonicu, proglasio se za srpskog cara. Ugarski plemići čije posede je u Bačkoj ovojio su se organizovali i nakon nekoliko bitaka koje je Jovan Nenad uglavnom dobijao na kraju su uspeli da ga konačno poraze i vrate svoje teritorije veoma krvavom pokolju od skoro 8000 njegovih vojnika. Posle tog velikog poraza preselio je prestonicu u Segedin, na kratko, ali je ubijen sredinom 1527. godine na bojnom polju kod Sente. Vojska mu se ubrzo nakon toga raspala i bio je to kraj njegovog „carstva”.

Tumačenje njegovog „uticaja” na istorijski razvoj ovog prostora je od samog početka bilo podložno kontekstualnoj interpretaciji koja je zavisila često od nacionalnih izvora i samih istoričara koji su se njime bavili i u kom vremenu su radili istraživanja. To je verovatno bio i najteži deo rada na istraživanju za ovu knjigu, odvojiti često nacionalno obojena tumačenja i političke manipulacije od relevantne istorijske građe. Poreklo cara Jovana Nenada koje je i do današnjih dana ostalo nepoznato kao i kako je moguće da se na istorijskoj sceni pojavi bez da je o njemu bilo nekih podataka o pre i posle njegove vladavine i vojne „operacije” tokom te dve godine je posebno izazivalo pažnju istoričara, tumačenja pa se njegovo poreklo u zavisnosti od istorijskih interpretacija i nacionalne pripadnosti istoričara ono mistifikuje ili „razotkriva”.

Monografija Borisa Stojkovskog je u svakom slučaju zanimljivo štivo i veoma dobro opremljena knjiga koja će i onima koji nisu istoričari biti „beletristički” zanimljiva za čitanje, ima veoma mnogo istorijski autentičnih dokumenata iz arhiva širom sveta a sama ličnost cara Jovana Nenada u današnjoj (postistorijskoj) konstrukciji mitova može biti interesantna za one koji vole legende i priče iz davnina.

Jedna zanimljivost koja je vezana za interpretaciju ličnosti Jovana Nenada u popularnoj kulturi: U filmu „Ljudi mačke“ iz 1942. godine Žaka Tarnera Irena Dubrovna, glavni protagonista filma, pokazuje figuru na kojoj je prikazan Jovan Nenad (Kralj Džon od Srbije) kako na uzdignutom koplju ima naboden leš mačke. Irena u filmu priča legendu o tome da se Jovan Nenad borio protiv satanističkih veštica koje su imale sposobnost da se tranformišu u mačku.