Nalaz engleskog srednjevekovnog novca iz Čika kod Bečeja

Marta 2019. godine jedan meštanin Bečeja ponudio je Gradskom muzeju Bečej zanimljiv primerak srednjovekovnog novca na otkup. Navodno je pronađen na potezu atara Čik, severno od istoimene rečice i Bečeja i zapadno od Bačkog Petrovog Sela. Nažalost, u tom trenutku Muzej nije bio u mogućnosti da realizuje otkup ali je ljubaznošću vlasnika nalaz dat na uvid Arheološkom odseku Muzeja, te je podrobno dokumentovan. Ispostavilo se da je reč o engleskom srednjovekovnom novcu – srebrnom peniju, koji se sve do danas nalazi u privatnoj zbirci.

Ovaj engleski peni potiče iz vremena kralja Jovana bez Zemlje (1199-1216), brata Ričarda Lavljeg Srca i antagonizovanog vladara iz čuvene priče o Robinu Hudu. Primerak je izrađen od srebra srednjeg kvaliteta, težak je 1.24 grama i prečnik mu iznosi 17.4 milimetra. Na aversu (licu) novca nalazi se poprsje kralja sa žezlom en face oko kojeg se nalazi natpis H(ENR)ICCVS R[…] koji je uokviren zupčastim prstenom, dok se na reversu (naličju) nalazi specifičan jednakokraki krst sa po jednim manjim krstom pommé (sa kuglastim krajevima) u svakom polju i natpisom +[…]TACO[…]N(?) koji je uokviren zupčastim prstenom. Nije neobično što se na novcu kralja Jovana bez Zemlje nalazi ime njegovog oca Henrija. Primera radi, skoro svi vladari dinastije Nemanjić, nazavisno od ličnog imena, na svom novcu imali su imena Stefan ili Uroš. Nalazi engleskog novca kod nas nisu česti. Ali ipak se sporadično sreću i uglavnom su zastupljeni u ostavama gde ima najviše drugog novca, uglavnom iz Srednje Evrope. Pojavu engleskog novca u našim krajevima dovodimo u vezu sa kretanjima krstaške vojske cara Fridriha I Barbarose tokom Trećeg krstaškog rata (1189-1192). Ova velika vojska se spuštala niz Dunav: posle Budima je krenula prema Bačkoj i Sremu, zatim je stigla do Beograda odakle se Moravom zaputila ka Nišu, gde je došlo do istorijskog susreta pomenutog cara Fridriha i srpskog župana Stefana Nemanje. Krstaši su se potom zaputili ka Svetoj Zemlji preko Jedrena i Carigrada. Iako je primerak iz Čika nešto pozniji od vremena odvijanja Trećeg krstaškog rata, početak opticaja engleskog novca u našim krajevima započet je trgovinom sa krstašima, u čijim redovima je bilo i Engleza. Nalaz ovog srednjovekovnog novca iz okoline Bečeja svakako predstavlja značajno otkriće. Iako je reč o pojedinačnom primerku, bez dokumentovanog arheološkog konteksta, ovaj nalaz svakako upućuje na živopisno srednjovekovno tržište i dopušta nam da naslutimo neke posledice dodira naših krajeva sa Krstaškim ratovima.

Raško Ramadanski
kustos – arheolog
Gradski muzej Bečej