Numizmatička zbirka Gradskog muzeja Bečej

 

 

Raško Ramadanski diplomirao je arheologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu 2014. godine. Zatim se zaposlio u muzeju u rodnoj Senti da bi 2018. godine počeo da radi u Gradskom muzeju Bečej. Stručno zvanje kustosa stekao je 2019. godine u Muzeju Vojvodine u Novom Sadu. Autor je više samostalnih naučnih radova i monografskih priloga iz oblasti arheologije i numizmatike, objavljenih u Srbiji i inostranstvu. Redovni je član Evropske asocijacije arheologa i upravnik Kulturno-istorijskog društva „Jovan Muškatirović”.

Numizmatika je disciplina koja dokumentuje i proučava novac. Iako je u širem smislu reč o metalnom opticajnom novcu, unutar numizmatike postoji više smerova, kao što je na primer egzonumija, koja je fokusirana na žetone, i notafilija koja proučava isključivo papirni novac i hartije od vrednosti.

Numizmatici su srodne faleristika, koja se bavi odlikovanjima, kao i sfragistika ili sigilografija, koja istražuje različite pečate. Skoro svaki muzej ima numizmatičku zbirku. Svakako, numizmatika u kontekstu muzeja ima veoma široku primenu. Naime, osim naučno-istraživačkog rada, novac se može izlagati, kako samostalno tako i kao dopunska građa u različitim tematskim okvirima. Pritom, šira javnost ispoljava veliko interesovanje za eksponate poput starog novca, jer je novac i danas deo naše svakodnevnice. Međutim, važno je imati u vidu da novac u prošlosti nije bio samo sredstvo robno-novčane razmene već i agens informisanja, komemoracije i politike. Stoga, ovi mali ali veoma prisutni i vredni predmeti oslikavaju konture jedne epohe. Numizmatička zbirka Gradskog muzeja Bečej broji preko 1.000 popisanih jedinica računajući metalni i papirni novac, ali i žetone, medalje i plombe. Iako se vodi kao posebna, ova zbirka ne predstavlja zasebno odeljenje muzeja već je deo Arheološkog odseka. Kao kod svakog državnog muzeja, predmeti u zbirkama predstavljaju vlasništvo Republike Srbije.

Za numizmatičku zbirku Gradskog muzeja Bečej stari novac je nabavljan putem poklona, otkupa i terenskog rada. Najstariji novac u zbirci predstavljaju keltske drahme iz III-II veka p.n.e, što je svakako značajno uzimajući u obzir da se za Kelte može vezati početak opticaja novca na ovim prostorima. S druge strane, helenistički i rimski republikanski novac nažalost još uvek nije zastupljen u našoj kolekciji. Zatim, raspolažemo sa zadovoljavajućim brojem različitih primeraka rimskog carskog novca iz IIIV veka n.e, računajući denare Antoninske dinastije i novac prvih hrišćanskih careva.

Prisutno je i nekoliko primeraka ranovizantijskog nov ca VI-VII veka, računajući i retka „varvarska” izdanja. Srednjovekovni novac XI-XV veka veoma je brojan i dobro proučen a najzastupljeniji je ugarski novac, za kojim slede vizantijska i krstaška kovanja kao i novac Vlaške, Akvileje i grada Frizaha. Za sada je najbolje obrađen novac XVI-XVIII veka, i Muzej raspolaže brojnim vrstama iz Austrije, Osmanlijskog carstva, Poljske, Pruske, zatim gradova Dubrovnika i Nirnberga, pa čak i retkim kovanjima vladara Transilvanije.

Svakako, najbrojniji novac u numizmatičkoj zbirci jeste novac modernog vremena ili XIX-XX veka. U tom smislu veoma je dobro dokumentovan nacionalni novac Srbije od 1868. godine do danas, kao i novac Mađarske, počev od revolucionarnih izdanja iz 1848. godine. Novac Austro-ugarske i Jugoslavije sve više postaje predmet istraživanja i stremimo ka sistematizovanom sakupljanju novca ovih nekada velikih država. Osim toga, zbirka sadrži i novac brojnih drugih evropskih zemalja, između ostalog carske Rusije, Francuske i Turske. Od žetona u našoj zbirci ovom prilikom bismo istakli redak žeton Bečejske pivare iz XIX veka koji je izvorno obračunavan za određenu količinu piva. Konačno, numizma tička zbirka Gradskog muzeja Bečej trenutno je jedina zbirka ove vrste u državi, koja u svom sastavu ima značajan broj prepoznatih olovnih plombi za različitu robu od XV do XX veka. Iako u pojedinim značajnim kategorijama još uvek zaostajemo za drugim, većim muzejima, možemo smatrati da Gradski muzej Bečej raspolaže vrednom i podrobno obrađenom numizmatičkom zbirkom u razvoju, na kojoj se posled njih godina veoma marljivo radi. Kada razmišljamo o budućim akvizicijama, osim iznenađenja koja neka od najavljenih arheoloških istraživanja mogu da iznedre, usredsređeni smo na nabavku prvog primerka srpskog srednjovekovnog novca za muzejsku zbirku a želja nam je i da obogatimo kolekciju novcem prvih vladara dinastije Arpadovaca. Nadamo se da ćemo, u zavisnosti od okolnosti, u što skorijoj budućnosti biti u mogućnosti da najavimo numizmatičku izložbu ili ciklus predavanja.

Raško Ramadanski
kustos – arheolog
Gradski muzej Bečej