Lokalna populaciona politika

Da li samo negativna statistika kad je u pitanju prirodni priraštaj može da bude osnova za mere populacione politike i da li je fer na jednu celu generaciju staviti breme „nacionalnog“ preživljavanja, staviti ih u poziciju da svoje lične izbore u životu stave u službu bilo koje nacionalne politike? … Nekada  se ovakva dilema odnosila na pitanje žrtvovanja jedne cele generacije u ratu zarad preživljavanja nacije, danas se država odnosi prema populacionoj politici na isti način, kao da je u ratu sa svim ostalim nacijama za brojčani premoć. Istina je da je civilizacijski trend da sve najrazvijenije države trenutno u svetu imaju negativan prirodni priraštaj, da su se životni prioriteti generacija koje su sada u reproduktivnom dobu svuda promenili … i to bi sve bilo u redu i kod nas, da su okolnosti i uzroci isti ali nisu. Država postavlja životne i druge prioritete u skladu sa svojim potrebama za celu jednu generaciju kao da ona nije izašla iz jednog traumatično lošeg istorijskog konteksta, kao da je potpuno irelevantno što postoje  decenijski uzroci zašto nam je potrebno da „spašavamo“ naciju (ovde se može dodati i to da se često podcrtava i taj, veoma problematičan, argument jer se  u današnjoj politici Srbije ovo uglavnom odnosi na većinski nacionalni entitet).

Statistika pokazuje da nam svake godine nestaje po 40.000 stanovnika. Broj mališana u porodicama u Srbiji je iz godine u godinu sve manji, a umesto dvoje za prostu reprodukciju, u našim porodicama rađa se u proseku 1,4 deteta. Gotovo dve i po decenije borimo se s negativnim prirodnim priraštajem i nijedna do-sadašnja mera nije dala gotovo nikakve rezultate.

Kada je u pitanju tzv. lokalna populaciona politika, stimulisanje mladih u reproduktivnom dobu  da uz breme „spašavanja“ odumiranja nacije spašavaju i grad ili selo od izumiranja dobija još jednu dodatnu dimenziju ovog problema. Osiromašeni mali gradovi na razvalinama nekadašnjih državnih preduzeća od kojih je živelo više od pola grada, sistemski uništavana agrarna politika sela, restriktivna budžetska izdvajanja za socijalne programe, neadekvatna zdravstvena zaštita je kontakst i set problema sa kojima se susreću budući roditelji kojima se uglavnom kroz populacionu „politiku“ obećava neka jednokratna pomoć ili eventualno regresiranje vrtića. U takvom okruženju lokalna stimulativna populaciona politika se svodi na još koju dodatnu hiljadu dinara na svako dete na osnovnu sumu koju propisuje država kao svoju „stimulativnu populacionu politiku“ iz državne ili pokrajinske kase a ta rođena deca u ovoj državi treba da žive, školuju se, i na kraju ponesu svoje breme „spašavanja“ nacije ili grada od izumiranja.

Sudeći prema svemu rađanje dece i broj dece u porodici u  današnjim uslovima ima novčanih implikacija, ali se sada može postaviti pitanje: da li je novčana naknada ista za sve i da li će uslovi biti isti za sve. Ispostavilo se da se populaciona politika u suštini pravi na lokalnom nivou više nego na državnom i da to zavisi najviše od lokalne politike. Samo površnim istraživanjem na internetu i kroz komunikacuju sa nekim opštinskim službama dobili smo veoma kompleksnu sliku šta se sve podrazumeva pod „stimulativnom lokalnom populacionom politikom“. Osim novčanih jednokratnih naknada koje dopunjuju one zakonske državne i pokrajinske, opštine se odlučuju i za druge mere i to u dijapazonu od regresiranog plaćanja komunalija do pomoći u kupovini kuća za višečlane porodice. Neke opštine smatraju da najviše treba stimulisati rađanje prvog deteta, druge opet da se za prvo dete dobija najmanje a za svako sledeće suma se uvećava … i jedni i drugi se slažu da je iznad 5 previše.

Rađanje prvog i drugog deteta je prioritet državne populacione politike i sve parove koji odluče da postanu roditelji država će  finansijski pomagati. Dosadašnja socijalna politika, kojom se podsticalo rađanje trećeg i četvrtog deteta, nije dala očekivane rezultate, i zato je novim merama planirano da se iz državne kase više novca izdvaja za rađanje prvog i drugog naslednika.

Ukoliko je opravdanje ovakve populacione politike u stvaranju mogućnosti da građani ostvare reproduktivna prava kao i da ti novorođeni građani imaju uslove za razvoj i obrazovanje, to bi istovremeno bila i razvojna i socijalna politika i država njome treba da se bavi. Ukoliko je opravdanje očuvanje nacije i proizvodnja jeftine radne snage po cenu prava žena i čitave jedne generacije mladih da sami odlučuju o svojim životnim prioritetima a od kojih se očekuje da snose troškove ovakve politike, onda država a još manje lokalna vlast u opštinama apsolutno ne treba da se bavi populacionom politikom. Ipak, kakvi god bili motivi za političke odluke kada je u pitanju ovaj segment razvoja društva, pre svega na lokalnom nivou, one su prema našim istraživanjima veoma različite po opštinama.

Nekoliko primera lokalne populacione politike:
-U Zrenjaninu za prvo dete opština dodaje 50 hiljada, za drugo i treće dete po 35 hiljada
-U opštini Ada je obrnuta situacija za prvo dete opština daje dodatnu naknadu od 30 hiljada dinara, za drugo 40 hiljada a za treće i četvrto 50 hiljada
-U Apatinu je naknada koju dotira opština najveća i za svako rođeno dete majke, u zavisnosti kojoj mesnoj zajednici pripadaju, dobijaju po 500 evra. Ova opština ima veoma stimulativnu populacionu politiku još od 1994. godine, što očigledno nije rešilo problem jer i dalje broj dece drastično opada što je dobar pokazatelj da samo naovčane naknade nisu dovoljne.
-Čajetina je opština u kojoj su ove jednokratne naknade prema nama dostupnim izvorima najveće, za prvo dete majkama se isplaćuje iznos od 60 hiljada, za drugo 75 hiljada a za treće i svako naredno 150 hiljada dinara
-Pojedine opštine odlučile su se da višečlane porodice sa više dece pomognu dajući im subvencije za kupovinu kuća i reševanje stambenog pitanja (Bačka Topola, Bačka Palanka,Senta, Srbobran)
-Pojedine opštine se odlučuju da naknade daju na mesečnom nivou i to najčešće u toku prve godine života i tu se naknade kreću od simboličnih 2000 dinara do 10-15 hiljada. (Pirot, Vranje, Nova Varoš)
-Jagodina kao i u svemu ostalom ima specifičnu popu(lističku)lacionu politiku – jednokratna naknada za svako rođeno dete je 200 evra, nezaposlene majke dobijaju 10.000 dinara mesečno a za svako 4. i 5. dete po 200 evra mesečno do punoletstva
-Većina opština regresira na neki način cene za vrtiće za višečlane porodice.

Kada je Bečej u pitanju na naš upit kakva je stimulativna populaciona politika u našem gradu s obzirom da je grad u poslednjih nekoliko godina populaciono desetkovan, da se iz grada u najećoj meri iseljavaju mladi u reproduktivnom dobu koji se sve teže odlučuju da odgajaju decu ovde ili planiraju da se prvom prilikom kad deca malo poodrastu pa prestane potreba za širom porodičnom logistikom, odsele, rečeno nam je u opštini da se iz budžeta grada izdvaja samo po 10.000 dinara za prvo dete i da se pored ovog još regresiraju plaćanja vrtića za decu koja dobijaju mesečni dečiji dodatak i u programu su socijalne zaštite.

Nijedna vlada kao ni nijedan grad, nameće se kao zaključak, nema magično rešenje ali ni ozbiljnu i efikasnu politiku da se uhvati s tim problemom ukoštac  jer pored novčanih stimulacija najvažnije probleme nije u stanju da reši a to je da deca koja se rode, dobiju jednokratni pomoć u većem ili manjem iznosu, imaju osiguranu budućnost i uslove za normalno odrastanje i život.